Akromegalia - nadmiar hormonu wzrostu

Akromegalia – nadmiar hormonu wzrostu

Akromegalia to choroba, która rozwija się w ukryciu średnio od 7 do 10 lat, zanim zostanie poprawnie zdiagnozowana. Choć jej objawy bywają mylone z innymi dolegliwościami, współczesna medycyna potrafi skutecznie ją zatrzymać. Ten poradnik pozwoli Ci zrozumieć czym jest nadmierne wydzielanie hormonu wzrostu i jak można to leczyć.

Jeśli masz problemy z nadmiarem hormonu wzrostu,
umów wizytę do naszej Poradni Endokrynologicznej
w Centrum Medycznym BetaMed ☎ 32 420 29 00 .

Akromegalia – czym jest?

Akromegalia to rzadka choroba hormonalna z tych endokrynologicznych, która sprawia, że nasz organizm zaczyna „rosnąć wszerz” już po zakończeniu okresu dojrzewania. Choroba ta powstaje najczęściej przez łagodny i nie nowotworowy guz przysadki mózgowej, który zmusza ciało pacjenta do produkcji zbyt dużej ilości hormonu wzrostu. U dorosłych kości nie mogą już rosnąć na długość, dlatego nadmiar hormonu wzrostu powoduje powolne, ale wyraźne powiększanie się dłoni stóp oraz zmianę rysów twarzy.

Najważniejsze przyczyny nadmiaru hormonu wzrostu

gruczolak przysadki mózgowej – łagodny guz przysadki wydzielający zbyt dużo hormonu wzrostu; jest to najczęstsza przyczyna
guzy podwzgórza – mogą zwiększać wydzielanie hormonu pobudzającego przysadkę (GHRH), co powoduje nadprodukcję GH
nowotwory innych narządów (np. płuc, trzustki, przewodu pokarmowego) – mogą wydzielać GH lub GHRH.
czynniki genetyczne – niektóre choroby genetyczne zwiększają ryzyko nadmiernego wydzielania hormonu wzrostu

Jakie są charakterystyczne objawy akromegalii?

zmiany w dłoniach i stopach – palce pacjenta stają się szersze i grubsze (tzw. „dłonie jak łopaty”); pacjent zauważa to dopiero wtedy, kiedy nagle obrączka lub pierścionek przestają pasować, a ulubione buty stają się za ciasne
zmiany rysów twarzy – twarz staje się „ostrzejsza” i masywniejsza, charakterystyczne są takie rzeczy jak powiększenie nosa, warg i uszu, a także mocniejsze uwypuklenie łuków brwiowych
problemy z żuchwą i zgryzem – dolna szczęka wysuwa się do przodu, a to prowadzi do powstania większych przerw między zębami i problemów z gryzieniem
głos i mowa – głos staje się nienaturalnie niski i ochrypły, a język może się powiększyć co utrudnia wyraźną mowę
problemy ze snem i energią – bardzo silne, głośne chrapanie i bezdechy senne, pojawia się także ciągłe uczucie zmęczenia i brak siły, mimo przespanej nocy
skóra i potliwość – skóra staje się grubsza i bardziej tłustsza, a pacjent zmaga się z nadmierną potliwością o nieprzyjemnym zapachu (nawet bez wysiłku)
bóle kostno-stawowe – częste bóle kręgosłupa, kolan czy bioder, które wynikają z nienaturalnego rozrostu kości i chrząstek

Dlaczego czas ma znaczenie w przypadku nadmiaru hormonu wzrostu?

Nieleczona akromegalia to nie tylko kwestia wyglądu – to ogromne obciążenie dla całego organizmu, które z czasem „zużywa” Twoje narządy wewnętrzne, a to może prowadzić do różnych powikłań.

serce pod presją – nadmiar hormonu zmusza serce do nienaturalnego powiększania się, co prowadzi do nadciśnienia i niewydolności krążenia
ryzyko cukrzycy – hormon wzrostu blokuje działanie insuliny, co drastycznie zwiększa szansę na zachorowanie na cukrzycę typu 2
zniszczone stawy – przerost kości i chrząstek powoduje bolesne zwyrodnienia, które mogą trwale utrudnić poruszanie się
niebezpieczny sen – przerost tkanek w gardle prowadzi do bezdechu sennego (przerw w oddychaniu), co skutkuje niedotlenieniem i ciągłym zmęczeniem
ryzyko nowotworowe – pacjenci są bardziej narażeni na powstawanie polipów w jelitach, dlatego po diagnozie niezbędne są regularne badania kontrolne

Jak wygląda diagnostyka akromegalii?

Rozpoznanie nadmiaru hormonu wzrostu, czyli akromegalii, polega na wykonaniu badań laboratoryjnych oraz badań obrazowych. Ich celem jest potwierdzenie podwyższonego poziomu hormonu wzrostu w organizmie oraz ustalenie jego przyczyny, najczęściej związanej z obecnością guza przysadki mózgowej. Dzięki odpowiedniej diagnostyce możliwe jest szybkie rozpoznanie choroby i rozpoczęcie właściwego leczenia.

badanie poziomu hormonu wzrostu (GH) we krwi – sprawdza się stężenie hormonu wzrostu, które u chorych jest podwyższone
badanie poziomu IGF-1 (insulinopodobnego czynnika wzrostu) – jest to podstawowe badanie laboratoryjne, ponieważ IGF-1 odzwierciedla długotrwałe działanie hormonu wzrostu
test hamowania wydzielania hormonu wzrostu po podaniu glukozy (OGTT) – po wypiciu roztworu glukozy u zdrowych osób poziom GH spada, natomiast u osób z akromegalią nie ulega zahamowaniu
rezonans magnetyczny przysadki mózgowej (MRI) – pozwala wykryć gruczolaka przysadki lub inne zmiany w obrębie przysadki
tomografia komputerowa (TK) – stosowana, gdy nie można wykonać rezonansu magnetycznego lub potrzebna jest dodatkowa ocena

Leczenie akromegalii

Leczenie akromegalii ma na celu zmniejszenie poziomu hormonu wzrostu, zahamowanie wzrostu guza i zmniejszenie objawów choroby. Najczęściej stosuje się trzy główne metody:

Operacja przysadki mózgowej

Jest to podstawowa metoda leczenia, zwłaszcza gdy guz jest dobrze dostępny. Celem jest całkowite usunięcie guza, co zwykle prowadzi do normalizacji poziomu hormonu wzrostu. Po operacji konieczne jest monitorowanie poziomu GH i IGF-1, aby sprawdzić skuteczność zabiegu.

Leczenie farmakologiczne

Stosuje się je, gdy operacja jest niemożliwa lub nie przyniosła pełnego efektu. Leki dzielą się na:

analog somatostatyny – hamują wydzielanie GH (np. oktreotyd)
antagoniści receptora GH – blokują działanie hormonu wzrostu w organizmie
agoniści dopaminy – stosowane w niektórych przypadkach łagodnych guzów

Radioterapia

Wykorzystywana, gdy guz nie został całkowicie usunięty lub operacja nie jest możliwa. Działa powoli – pełen efekt może pojawić się dopiero po kilku latach. Pomaga kontrolować wzrost guza i zmniejszać poziom GH, ale może wiązać się z ryzykiem niedoczynności przysadki.

Kontrola i monitorowanie

Regularne badania poziomu GH i IGF-1. Obserwacja objawów klinicznych, np. powiększania się rąk, stóp czy zmian twarzy.

Akromegalia a gigantyzm – jaka jest różnica?

To najczęstsze pytanie, jakie zadają pacjenci. Różnica zależy wyłącznie od wieku, w którym choroba się pojawiła:

gigantyzm – występuje u dzieci i młodzieży, u których kości jeszcze nie przestały rosnąć na długość; powoduje to nienaturalnie wysoki wzrost (nawet powyżej 2 metrów)
akromegalia – występuje u osób dorosłych, które mają już „zamknięte” nasady kości, ponieważ organizm nie może już rosnąć wzwyż, zaczyna rosnąć „wszerz” – powiększają się dłonie, stopy, rysy twarzy oraz narządy wewnętrzne (np. serce czy wątroba)